Home » Matot- de waarde van het leven

Matot- de waarde van het leven

De waarde van het leven

Matot (Numeri 30:2 – 32:42)

Door Rabbi Yehonasan Gefen

Een van de belangrijkste incidenten in de Tora portie van deze week is de oorlog tussen het Joodse volk en de Midianieten. In het midden van de strijd ontmoetten de Joden hun grote vijand, Bilaäm, die daar was om zijn loon te innen omdat hij de Joden in Baal Peor had laten zondigen. De Tora vertelt ons: “Bilaäm, de zoon van Beor, hebben ze met het zwaard gedood.”[1]

Het lijkt erop dat de dood van Bilaäm een ​​straf was voor zijn pogingen om het Joodse volk in de woestijn kwaad te doen. De Talmoed citeert echter een veel eerdere misdaad die hij beging als de reden voor zijn vroegtijdige dood. “Drie (personen) waren er in dat stuk over advies [over hoe Farao het Joodse volk moet behandelen], Bilaäm, Job en Yisro: Bilaäm adviseerde [om hen kwaad te doen] en werd gedood; Job zweeg en werd veroordeeld met lijden; Yisro ontsnapte en verdiende dat zijn nakomelingen zouden zitten in de Tempelkamer van gehouwen steen.”[2] Bilaäm werd gestraft met de dood door toedoen van het Joodse volk vanwege zijn slechte advies aan Farao vele jaren eerder. Rav Chaim Shmuelevitz wijst erop dat deze Talmoed een grote moeilijkheid oplevert: Het is duidelijk dat Bilaäm een ​​veel grotere straf verdiende dan Job, omdat Job geen actieve misdaad beging, maar liever zweeg. Toch lijkt het erop dat Jobs straf veel groter was dan die van Bilaäm. Terwijl Bilaäm een ​​snelle dood stierf, moest Job lijden ondergaan dat geen enkele ander mens ooit heeft meegemaakt. Hoe kan dit worden begrepen?

Rav Shmuelevitz antwoordt dat het leven zelf het grootste geschenk is dat mogelijk is en dat elke pijn, hoe erg ook, oneindig veel groter is dan de dood. Bijgevolg was de straf van Bilaäm veel zwaarder dan die van Job, want Job had nog steeds de gave van het leven, terwijl Bilaäm het voor altijd verloor.

Rav Leib Chasman biedt een uitstekende analogie om dit concept te helpen begrijpen; stel je voor dat een man een grote prijs wint in de loterij, en op dat moment breekt een van zijn kruiken. Zou dit kleine ongemak hem in deze tijd van grote vreugde storen? Het geluk dat hij ervaart dankzij de loterijprijs doet alle pijngevoelens in het dagelijks leven teniet. Zo zou ook een persoon in het leven dezelfde levenshouding moeten hebben – zijn vreugde over het loutere feit van zijn bestaan ​​zou zo groot moeten zijn dat het alle moeilijkheden even zinloos zou maken, zelfs lijden zo groot als het lijden dat Job doorstond, want ze zijn niets in vergelijking met het prachtige geschenk van het leven.[3]

Waarom is het geschenk van het leven zo kostbaar? De Misjna in Pirkei Avos kan helpen bij het beantwoorden van deze vraag: “Eén moment van berouw en goede daden in Olam Hazeh (deze wereld) is groter dan heel Chayei Olam Habah (de Volgende Wereld), en één moment van perifeer plezier in Olam Habah is groter dan heel Chayei Olam Hazeh.”[4] Deze Misjna lijkt zichzelf tegen te spreken – het begint met te stellen dat Olam Hazeh onvergelijkelijk groter is dan Olam Habah en eindigt met het tegenovergestelde te zeggen!

De commentaren leggen uit dat de twee delen van de Misjna zich op verschillende aspecten concentreren. Het tweede deel van de Misjna is het vergelijken van het plezier dat men in de twee ‘werelden’ kan bereiken. In die zin is Olam Habah oneindig veel groter dan Olam Hazeh – er is geen aards plezier dat kan worden vergeleken met één moment van plezier in Olam Habah. Het plezier daar is dat van verbinding met God, de Bron van de hele schepping – alle andere genoegens zijn in vergelijking daarmee zinloos en van voorbijgaande aard. Het eerste deel van de Misjna is echter gericht op het vermogen om meer een verbinding met God te creëren. In dat opzicht is Olam Hazeh oneindig veel groter omdat het de plaats van vrije wil is waarin we de mogelijkheid hebben om te kiezen om dichter bij God te komen door het uitvoeren van mitswot. In Olam Habah is er geen mogelijkheid meer om de verbinding met Hem te vergroten. We kunnen nu begrijpen waarom het leven zo kostbaar is – elk moment is een onschatbare kans om dichter bij God te komen, het ultieme plezier dat ons voor eeuwig zal vergezellen in Olam Habah. De Vilna Gaon drukte op zijn sterfbed de waarde van Olam Hazeh uit. Hij hield zijn Tzitzit vast en riep uit: “Hoe kostbaar is Olam Hazeh dat het voor een paar prutot [een heel klein bedrag van een oude valuta] mogelijk is om verdienste te verwerven voor de mitswa van Tsitsit en om de ‘Goddelijke Aanwezigheid’ te zien, terwijl het in Olam Habah onmogelijk is om iets te winnen.”[5]

Dit idee wordt ook gedemonstreerd door de Talmoed in Avoda Zara.[6] Het vertelt over Elazar Ben Durdaya, een verstokte zondaar. Bij één gelegenheid, toen hij op het punt stond een verschrikkelijke zonde te begaan, werd hem verteld dat zelfs als hij berouw had, zijn teshuva (berouw) nooit zal worden geaccepteerd. Deze ‘zin’ raakte hem zo diep dat hij berouw had en stierf in een staat van perfecte teshuva. Toen zijn ziel hem verliet, kwam een ​​Bas Kol (een stem uit de hemel) naar buiten en zei dat Rabbi Elazar Ben Durdaya klaar is om Olam Habah binnen te gaan. De Talmoed zegt dan dat toen Rebbi Yehuda HaNasi (die gewoonlijk bekend staat als Rebbi) dit verhaal hoorde, hij uitriep: “Er zijn er die Olam Habah in vele jaren verdienen en er zijn er die het in één moment verdienen.” De commentaren vragen zich af waarom Rebbi zo overstuur was door dit incident. Hij, een persoon die vele jaren had geworsteld in de Goddelijke Dienst, was zeker voorbestemd voor een veel groter aandeel in Olam Habah dan iemand die Olam Habah verdiende door één moment van geïnspireerde teshuva!

Rav Noach Weinberg zt’l antwoordt in de naam van zijn vader, dat Rebbi huilde omdat hij de kracht van één moment in Olam Hazeh zag; in één moment kan een persoon oneindige gelukzaligheid verdienen, daarom huilde hij omdat hij er niet in slaagde om elk moment op de best mogelijke manier te benutten. Elk moment is een ongelooflijke kans om meer Olam Habah te creëren.

De Chofetz Chaim past dit concept toe op de Joodse wet.[7] Hij brengt de Sefer Hachinuch die schrijft dat er zes mitswots zijn die constant op de mens rusten[8] en dat een persoon elke seconde van zijn leven deze kan vervullen door er alleen maar over te denken. Bijgevolg is er geen limiet aan de beloning voor het uitvoeren van deze mitvzot. Dit kan ook helpen verklaren waarom de Joodse wet zo tegen het voortijdig beëindigen van iemands leven is, zelfs als hij niet in staat is om een normaal leven te leiden. Rav Zev Leff wijst erop dat zelfs een persoon in coma heel goed in staat zou kunnen zijn om door zijn gedachten talloze mitswot uit te voeren. Hij kan de mitswot vervullen die alleen nadenken vereisen en bovendien leren de rabbijnen ons dat als een persoon een verlangen heeft om een ​​mitswa uit te voeren maar wordt verhinderd om dit te doen, hij niettemin een beloning ontvangt alsof hij deze inderdaad heeft vervuld. Daarom is elke seconde meer van het leven een geweldige kans om meer Olam Habah te creëren.[9]

We hebben gezien dat elke seconden van het leven oneindig kostbaar is. Toch denken we vaak dat er maar weinig kan worden bereikt in een paar minuutjes. De ervaring heeft echter anders uitgewezen. De grote rabbijnse leider van de Hongaarse Joodse gemeenschap in de 19e eeuw, de Chasam Sofer, werd eens gevraagd hoe hij zo’n groot Tora-geleerde werd; hij antwoordde dat hij dat in ‘vijf minuten’ had gedaan. Hij bedoelde dat hij, door elk beschikbaar moment te benutten, zoveel meer kon leren. Rav Moshe Feinstein had eens een zeer grote glimlach op zijn gezicht – hij legde uit dat hij zojuist de hele Talmoed had voltooid. Dit was geen nieuwe prestatie voor hem, het was bekend dat hij het tientallen keren had voltooid, maar deze keer was het anders. Het bestond uit tijdsmomenten van leren bij sociale evenementen waar mensen normaal gesproken wachten tot de volgende fase plaatsvindt. Door consequent kleine hoeveelheden te leren, leerde hij uiteindelijk de hele Talmoed op deze manier. Er zijn mensen die niet in staat zijn om een groot deel van de dag te leren, maar zij kunnen kleine hoeveelheden tijd gebruiken om verrassend grote leerprestaties te bereiken.

We hebben gezien hoe kostbaar het geschenk van het leven is en de grote waarde van elk moment van het leven. Het leven zit vol uitdagingen en er zijn momenten waarop een persoon zich moedeloos kan voelen – maar als hij zich herinnert dat het leven zelf een reden tot vreugde is, kan hij alle negatieve gevoelens overwinnen: toen de Alter van Novardok voor het eerst begon met het bouwen van yeshiva’s, was hij niet succesvol. Hij bouwde yeshiva’s en ze stortten in, hij organiseerde groepen en ze vielen uiteen. Bovendien werden hij en zijn aanpak aangevallen door tegenstanders. In die tijd ging hij naar Kelm en zijn Rebbi. The Alter of Kelm merkte dat hij er verdrietig uitzag en begreep waarom. Die Motsei Sjabbat toen een groep zich had verzameld om zijn toespraak te horen, stond hij op het podium en bleef heel, heel lang stil. Toen sloeg hij met zijn hand op de shtender en donderde: “Het is genoeg voor een levend wezen dat hij leeft.” Keer op keer herhaalde hij zijn woorden totdat hij uiteindelijk de groep opdroeg om het avondgebed te bidden. “Die sessie”, zei de Alter van Novardok, “verdreef mijn somberheid en maakte mijn gedachten vrij.”[10] De Alter van Kelm leerde de Alter van Novardok een les van onschatbare waarde – zolang men leeft, valt er niets te klagen.

Rabbijn Yehonasan Gefen

Besef dat een vertaling altijd een vertaling is, daarom ook de verwijzing naar het origineel: The Guiding Light Parshat Korach: The Danger of Mockery (aish.com)

Opmerkingen van Angelique; wat leren wij hiervan?

Het leven is de grootste gift die de Eeuwige aan ons mensen geeft omdat je Hem alleen nu met je vrije wil kunt dienen. Die vrijwilligheid is groot, want liefde die je aan iemand geeft omdat het niet anders kan, is geen ware liefde.

Maar als het leven te zwaar is, waarom zou je die gift niet terug mogen geven aan de Eeuwige?

Een reden is dat het leven inderdaad een gift is, maar het lichaam heb je alleen in bruikleen. Iets wat je leent moet je goed voor zorgen en mag je niet beschadigen.

Dit schrijven van rabbijn Gefen laat ook iets heel positiefs zien, nl dat je in elk eigen lijden moet zoeken naar iets positiefs. Als je een reden kunt vinden waartoe het lijden een functie heeft wordt het lijden minder geleden. Mijn persoonlijke mening is wel dat je deze gedachte alleen op jezelf kunt toepassen, en nooit op een ander. Je kunt nooit een reden geven aan iemand waarom hij lijdt, dat zou onmenselijk zijn, je zult altijd moeten proberen zijn lijden te verminderen door te helpen en door er te zijn.

Waar ik persoonlijk moeite mee heb…gewerkt hebben in een hospice…is dat je inderdaad het leven van een mens niet mag verkorten, maar indertijd heb ik me wel afgevraagd of we het recht hebben om levens te verlengen….


[1] Mattos, 31:8.

[2] Sotah 11a.

[3] Sichos Mussar, Parshas Shemos, Maamer 29, Osher Hachiam, blz. 123.

[4] Avos, 4:17

[5] Sichos Mussar, blz. 125.

[6] Avoda Zara 17a.

[7] Orach Chaim 1:1. Biur Halacha Diboor Hamaschil “Hu Klal Gadol b’Torah”.

[8] Sefer Hachinuch, Hakdama, Simuns 25, 26, 387, 417, 418, 432. De mitzvot zijn: Weten dat er een G-d is; Geen andere goden volgen; Weten dat G-d Eén is; G-d liefhebben; G-d vrezen; Niet zijn hart en ogen achterna gaan.

[9] Opgemerkt moet worden dat zelfs als het voor een persoon onmogelijk zou zijn om nog mitzvot uit te voeren, zelfs in zijn gedachte, niettemin alle wetten met betrekking tot het redden en beëindigen van een leven blijven bestaan. (Orach Chaim, Biur Halacha 329:2 Diboor Hamaschil ‘Ela lefi Shaah’.

[10] Zaitchik, Sparks of Mussar, blz. 145-6.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.